A-Tarih ve Coğrafi Yapısı :

Zile, Orta Karadeniz Bölgesinde Tokat İl Merkezine 67 Km uzaklıkta olup,Anadolu’nun en eski yerleşim merkezlerinden birisidir.

MÖ.50. yıllarında yaşayan ve coğrafyanın piri sayılan Amasyalı STRABON;bu şehrin Ninova melikesi SEMİRAMİS tarafından MÖ.1600 yıllarında kurulduğunu kaydeder.Bu tarihi kayda göre Zile’nin 3600 yıllık bir geçmişi bulunmaktadır.

MS.XI.YY.da Danişmend ,daha sonra Selçuklu Türklerinin bilahere İlhanlıların, Ertana oğullarının ve nihayet 1335’de Kadı Burhanettin’in eline geçen Zile, 1397’de Yıldırım Beyazıt tarafından Osmanlı topraklarına katılmıştır.

3600 yıllık uzun geçmişi içinde; Hitit,Frig,Pers,Pontus,Roma ve Bizans kültürlerinin tesiri altında kalan Zile’de bugün çeşitli devirlere ait olmak üzere Hititlere, Selçuklulara, Friglere, Perslere, Romalılara, İlhanlılara, Danişmendlilere, Ertanlılara ve Osmanlılara ait tarihi eserleri görmek mümkündür.

Tarihi eserler içinde Zile Kalesi, kalenin doğu yönündeki kayaların oyulmasıyla yapılan ve Roma döneminden kaldığı anlaşılan Tiyatro(Antitiyatro), Kalenin kuzey-doğu tarafında bulunan Kaya Mezarlığı, Çaypınarı, İmam Melikiddin Türbesi, Şeyh Musa Fakih Türbesi,Ulu Camii, Beyazıt-ı Bestami Camii ve Türbesi, Hoca İshak Camii, Boyacı Hasan Ağa Camii, Elbaşı Camii, Çifte Hamam, Yeni Hamam, Maşat Höyük, Namlı Hisar Kalesi, Anzavur Mağaraları, Hacı Boz Köprüsü, Koç Taşı ve Kuruçay’daki Manastır harabeleri görülmeye değer tarihi eserler arasındadır.

Roma hakimiyetine karşı ayaklanan Pontus Kralı MİHRİDATE VII.’in ölümü üzerine yerine geçen oğlu II. PHARNEKE ile Roma diktatörlerinden JUL SEZAR (Yulius Cesar) arasında Zile’de tarihi bir savaş yapılmıştır. Sonuçta, II.PHARNAKE’yi yenilgiye uğratan SEZAR, zaferin sevincini Zile’den Roma’ya yazdığı kısa ama anlamı büyük olan mektupla bildirmiş ve mektubundaki “VENİ-VİDİ-VİCİ” “GELDİM-GÖRDÜM-YENDİM” sözlerini bir taşa yazdırmıştır.Yakın zamana kadar Kale’de olduğu söylenen bu taşın,nerede olduğu bilinmemektedir.

Zile ismi tarih boyunca Zela, Zelitis, Zelid, Anzila, Gırgıriye (Karkariye),Zeyli, Silas olarak çeşitli değişikliklere uğramıştır.

1872 yılında kaza merkezi, 1923 mülki ve idari taksimatında Tokat İli’ne bağlı İlçe statüsüne kavuşan Zile, 1855 ve 1922 yıllarında iki büyük yangın geçirmiştir. Düz bir ova üzerinde kurulmuş olan Zile’nin hemen önünden Yeşil Irmağın bir kolu olan Hotan deresi geçmektedir.

İlçenin deniz seviyesinden yüksekliği 716 m olup yüzölçümü 1511 Km2. dir.

B-NÜFUSU(2010)

C- İdari Durum :

4- Kasaba, 109 Köy, 24 Mahalle ve 5 Mezrası bulunan İlçe köylerinin genelde yerleşim konusunda bir problemi mevcut olmayıp,yaz kış ulaşım sağlanmaktadır.

D- Sosyal Durum : Zile İlçe merkezinde evler,yakın zamana kadar kerpiç, ağaç karışımı ahşap bir stilde yapılmakta idi. Bu gün bu evlerin büyük bir çoğunluğu koruma altına alınarak “ sit alanı” haline getirilmiştir.

Örf ve adetlerine oldukça bağlı olan İlçe halkının akraba ilişkileri ve sosyal yardımlaşma gelenekleri halen sürmektedir.Bu birleşme ve dayanışmayı bilhassa düğünlerde, seçimlerde, cenaze törenlerinde ve önemli günlerde görmek mümkündür.

Zile kültürünün zenginleştirilmesinde geçmişten günümüze kadar mesleki çalışmalarıyla yurt içi ve yurt dışında ün yapmış çok sayıda Zile’nin yetiştirdiği önemli şahsiyetler mevcuttur.Günümüzde adından sıkça söz edilenlerden bazıları şunlardır. Arif KILIÇ (Müftü), Cahit KULEBİ (Yazar), Nihat AKYUNAK (Ressam), Mustafa Necati SEPETÇİOĞLU (Yazar), Fikret TARHAN (Yazar,Ressam), Hasan SEVİNÇ (Güreşçi), Pr.Dr. Mümtaz TOPBAŞ (Rektör), Prof.Dr. Ahmet ERBİL (Bilim Adamı), Şair-YazarYar. Doç. Dr. Mehmet Yardımcı

Tarihten bu güne mutasavvıflarıyla dikkati çeken ilçeden birkaç örnek sayabiliriz. En çok tanınan ve ziyaret edilenler; Çeltek Baba, Şeyh Ahmet, Ömer Dede, Arap Dede, Huykesen, Ayna Dede, Pervane Baba, Abdal Musa, Karaşeyh Baba, Şıheylik Baba, Şeyhi Sal Sal Yatırı’dır. Eğitim ve Kültür Durumu :

a- İlköğretim :

Eğitim ve kültür durumu oldukça iyi düzeyde olan İlçe Merkezinde 13, Kasaba ve köylerde 107 olmak üzere toplam 120 İlköğretim okulu bulunmakta, köy okullarının 42 tanesinde taşımalı uygulama yapılmaktadır.

b) Ortaöğretim :

Merkezde mevcut olan 7 adet lise ve dengi okul şunlardır.

Zile Dinçerler Lisesi, Dinçerler 75.Yıl Anadolu Lisesi, Anadolu Öğretmen Lisesi, Teknik Lise ve Endüstri Meslek Lisesi, Anadolu Kız Meslek Lisesi ve Kız Meslek Lisesi, Ticaret Meslek Lisesi ve İmam Hatip Lisesi.

a- Tarım :

Halkın ana geçim kaynağı tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır. Son yıllarda hizmete giren göletler sayesinde sulanabilen arazi çoğaldıkça yetiştirilen ürünlerde verimlilik ve çeşitlilik artmaktadır.

b- Hayvancılık :

Tarla tarımından sonra ikinci gelir kaynağı olan hayvancılık; İlçede mera ve besi hayvancılığı şeklinde yapılmaktadır.

GOP.Ünv. Zile Turizm İşletmeciliği ve Otelcilik Yüksek Okulu :

4 yıllık Lisans eğitimi veren Zile Turizm İşletmeciliği ve Otelcilik Yüksekokulda; halen 1 Doçent Doktor, 2 Doktor Öğretim Üyesi , 4 Öğretim görevlisi 6 İdari Personel ve 4 geçici işçi personel bulunmaktadır.

GOP.Ünv.Zile Meslek Yüksekokulu :

Bilgisayar, İnşaat, Otomotiv ,Muhasebe ve İşletmecilik olmak üzere 2 yıllık ön lisans eğitimi veren Zile Meslek Yüksekokulu eğitim ve öğretimini Çekerek yolu 2 km.’de kendi kampüs binasında sürdürmektedir. Ayrıca Yüksekokulumuzun mevcut programlarına; İktisadi ve İdari Programlar bölümüne, Bankacılık Programı ve Teknik programlar bölümüne, Mekatronik programı ilave edilmiştir.

Yüksekokulda halen; 1 Profesör, 1 Yardımcı Doçent, 13 öğretim görevlisi, 2 okutman, 2 Arş. Görevlisi, 16 idari Personel ve 3 adet geçici işçi görev yapmaktadır.