Pazar Bucağı kuruluşu Selçuklular zamanında Gıyasettin Keyhüsrev tarafından kurulduğu söyleniyorsa da (H.339-M.951) kesin olarak bilinmemektedir. Yunanlı tarihçi Strobon’un yazdığına göre Kazova eski adı DAZİMONTİS, Pazar’ın adı KAZAABAD olarak geçermiş.

Pazar uzun süre Romalıların elinde kalmış, Roma Devleti ikiye ayrılınca 1067 tarihinde Pazar Bizanslıların eline geçmiştir. Daha sonra Melik Ahmet Gazi Danişment tarafından zapt edilen belde, 1126 yılında Ahmet Gazinin vefatından sonra oğlu Mehmet Gazinin hükümranlığında kalıp, 1142 yılı onun vefatı ile kardeşi Nizamettin Yağbasan’ın elinde kalan Pazar, Selçuklu Sultanı 2. Kılıçarslan ile yapılan savaş sonucu Pazar Bizans İmparatoru Manuel’in idaresine geçiyorsa da uzun sürmeden Selçukluların eline geri geçip, bundan sonra da sık sık el değiştiren Pazar 1285 yılında Selçuklu Pervane Beyin bu bölge emirliği altına alınmasıyla bir süre sakin kalan Pazar, Moğolların istilasına uğrayıp yıkılıp, yakılıp ve yağmalanıyor. 1256 yılında İlhanlıların, 1335 yılında Eretnaoğullarının, 1381 yılında Kadı Burhanettin’ in eline geçen belde isyan ederek emirlerinin birleşip Osman oğullarına bağlılık isteyip Yıldırım Beyazıt’a müracaat ederek 1392 yılında Osmanlı İmparatorluğunun hükümranlığına girmiş ve Amasya Beyliğine bağlanmıştır. 1473 yılında Uzun Hasan yağmalarına sahne olmuştur.

Pazar’ın adı KAZAABAT sonra KAZOVA, Ayan Pazarı (Aynalı Pazar) ve Cumhuriyet döneminde PAZAR olarak günümüze kadar gelmiştir. 3000 yıllık bir maziye sahip olan beldemiz 1860 yılında Bucak Merkezi olmuştur. Kesin tarihi hakkında bilgi sahibi olmamakla birlikte Evliye Çelebi Seyahatnamesinde 5. Cilt 57 ve 58. sahifelerinde şöyle demektedir. “Hicri 1061 yılında Kazova toprağında Tokat’a yakın 150 akçalık bir kazadır. Buraya Cumapazarı derler, Kadısı, Sipahi kethüdayeri, Yeniçeri Serdarı, Şehir Subaşısı vardır. Camisi, mamur bir hanı, çarşısı ve pazarı vardır. Haftada etraftan buraya nice bin adam gelip, alım satım ve Pazar eyledikleri için adına Aynapazar derler.”

Bucağımız 19.06.1987 gün ve 3392 sayılı Kanunla 04.07.1987 tarihinden itibaren İlçe Merkezi olmuş ve 01.08.1988 tarihinden itibaren faaliyete geçmiştir. İlçe Tokat-Turhal karayolundan 5 km içeride ve Tokat’tan 25 km. uzaklıktadır.

İlçenin yüzölçümü 276 km2 olup, 623 m rakımındadır. İlçenin kuzeyinde Turhal İlçesi, Güneyinde Artova İlçesi, Batısında Turhal ve Zile İlçeleri, Doğusunda ise Tokat ili yer almaktadır. İlçenin güneyinde Artova İlçesiyle sınırı dağlık bir bölgedir. Kuzeyi ise Yeşilırmak ve Kazova ile çevrilidir. İlçe köylerinin 6 adeti dağlık, kıraç ve ormanlık arazide, 9 adeti ise ovadadır. İlçede mevcut ormanlık alanın toplamı tahminen 70 hektardır. Açıklık alan ise tahminen 100 hektardır.106 hektar kültür arazisi bulunmaktadır.

İDARİ VE NÜFUS YAPISI:

İlçede (2) kasaba, (15) köy bulunmaktadır. İlçe Merkezinden başka (2) kasaba Belediye teşkilatı kuruluşu mevcut olup, halen faaliyetlerini sürdürmektedir.

İlçe merkezi (6) Mahalleden ibarettir.

İlçede genel olarak tüm Kamu Kurum ve Kuruluşlar faaliyetlerini sürdürmekte olup, Adliye Teşkilatı 2004 yılında kapanmıştır.

İlçe Merkezinde (4) Kasaba ve köylerde (15) olmak üzere (19) ilköğretim okulu mevcuttur.

Bunların hepside devlete ait binalarda eğitim ve öğretimi yürütmektedir.

Bu ilköğretim okullarında İlçe Merkezinde (36) Kasaba ve köyler de ise (95) derslik olmak üzere (131) derslik mevcuttur. Kasaba ve köylerde (16) öğretmen lojmanı vardır.

Öğretmen durumu ise İlçe merkezi, Kasaba ve köyler olmak üzere toplam (124) öğretmen görev yapmaktadır.

Öğrenci sayısı ise (2.701) olup, Bu öğrencilerden(258)’si taşımalı sistemdedir.

İlçede (1) Çok Proğramlı Lise, Üzümören Kasabasında (1) Çok Proğramlı Lise bulunmaktadır. Bu okullarda (37) öğretmen ve (393) öğrenci mevcuttur. Selçuklu Öğrenci Yurdu 1997 yılında faaliyete geçmiştir.

İlçe merkezinde (25) Yataklı Tedavi Kurumu hizmet vermekte olup ihtiyaçları henüz giderilememiştir. İlçe Merkezinde (2), Kasabalarda (1)’er Sağlık Ocağı bulunmaktadır. Hastanede (7), 1 Nolu Sağlık Ocağında (1), Üzümören Sağlık Ocağında (1) ve Dereköy Sağlık Ocağında (1) olmak üzere (10) Pratisyen Hekim görev yapmaktadır.

TURİZM: İlçe turizm yönünden geri kalmış bir yöredir. Ballıca Mağarasının tanıtımı, Kazgölünün kuş cennetine çevrilmesi ve Çağlayanın mesire yeri haline gelmesi ile bu gere kalmışlığını yenebilecek bir durumdadır.

Ballıca Mağarası İlçe merkezine 8 km. uzaklıktadır. Ulaşımı asfalt yol sağlamaktadır. Yaklaşık 680 metre boyunda ve 95 metre yüksekliğindedir. Dünyada ki tüm mağaralarda bulunan bütün oluşum çeşitleri Ballıca Mağarasında mevcuttur. Bu oluşumla da Soğan sarkıtlar sadece Ballıca mağarasında bulunmaktadır. 1995 yılında turizme açılan mağarayı yurtdışından ve yurtiçinden binlerce turist ziyaret etmektedir. Mağaranın yaşının 3.7 milyon yıl olduğu bilim adamlarınca ifade edilmektedir.

Pazar-Tokat yolu üzerinde bulunan Anadolu Selçuklu eserlerinin en güzellerinden Mahberi Hatun Kervansarayının restoresi tamamlanmak üzeredir.

1237 Yılında Selçuklular zamanında yaptırılan Mahberi Hatun Kervansarayı, Taşköprü, 1336 yılında İlhanlılar zamanında yaptırılan Cuma Camii, Osmanlılar zamanında yaptırılan Hacı Sinan Camii, Pazar Hamamı, Erkilet Hamamı, halen yıkık bir vaziyette bulunan Beyobası Hamamı, Ballıca Mağarası, Kazgölü, Ocaklı Şelalesi, Fırat Mesire yeri görülmeye değer turistik yerlerdir.

EKONOMİK DURUM : İlçenin ekonomisi tarıma dayalıdır. Nüfusun % 95’i tarımla uğraşmakta olup, üretimin büyük bir kısmını tarla ve bağ-bahçe tarımı teşkil etmektedir. Sanayi gelişmemiştir. İlçemizde tarım ürünlerini işleyen 1 adet atıl halde Salça fabrikası, 2 adet Un fabrikası 2 adet de yem fabrikası bulunmaktadır. Tarım İşletmeleri genelde aile işletmesi şeklindedir. Tarımın yanında hayvancılık ve arıcılık da İlçe ekonomisinde önemli bir yer tutmaktadır.

İlçede üreticinin sütünü değerlendirmek amacıyla Kaymakamlık Köylere Hizmet Götürme Birliği tarafından kurulan Süt Toplama ve Soğutma Merkezince alınan sütler soğutularak pazarlaması yapılmaktadır. İlçe hayvancılık yönünden 2,155 adet saf kültür ırkı süt sığırı ile İl bazında önemli bir yer tutmaktadır.

ULAŞIM VE HABERLEŞME: İlçe merkezi kara yolu olarak doğudan batıya bir asfalt yol üzerindedir. Tokat, Turhal ve Zile İlçelerine bu asfalt yolla bağlıdır.

İlçemizin civar İl ve İlçelere olan uzaklıkları şöyledir.

Pazar-Tokat : 25 km.

Pazar-Turhal : 29 km.

Pazar-Zile : 35 km.

Pazar-Artova : 37 km.

İlçeye bağlı köy yollarının 13’ü asfalttır.

İlçe merkezinde bir PTT Merkez Müdürlüğü mevcut olup, bütün köy ve kasabalarda çok aboneli otomatik telefon vardır. İlçe şehirlerarası ve milletler arası otomatik görüşmeye açıktır. İlçe merkezi ve köylerde elektrik mevcuttur.